رادیکالای آزاد اتمای ناپایداری هستن که سلولای بدن رو تخریب می کنن و باعث مریضی و پیری می شن. اما فکر می کنین این کار رو چیجوری انجام میدن؟ راهی واسه جنگ با رادیکال آزاد هست؟ همراه ما باشین، در این مقاله اطلاعات مفیدی درباره رادیکال آزاد در اختیارتون می ذاریم.

 

رادیکال آزاد چیه؟

درک و شناخت رادیکال آزاد به کمی علم پایه ای در مورد ی شیمی نیاز داره. اتما به وسیله الکترونایی محاصره می شن که در لایه هایی به نام پوسته به دور اتم می چرخن. هر پوسته باید با تعدادی الکترون پر بشه. وقتی ظرفیت یک پوسته تکمیل می شه، الکترونا شروع به پر کردن پوسته ی بعدی می کنن. اگه اتمی یک پوسته بیرونی داره که هنوز پر نشده، به اتمی دیگر خواهد پیوست و با استفاده از الکترونا، لایه بیرونی اتم رو پر می کنن. این نوع از اتما با عنوان رادیکال آزاد شناخته می شن.

رادیکال آزاد چه نوع اثر مخربی بر بدن داره؟  آموزشی

اگه اتمی دارای لایه ای بیرونیِ پرنشده باشه، ممکنه با اتمی دیگر وارد واکنش بشه و با استفاده از الکترونا پوسته بیرونی رو تکمیل می کنن. این نوع از اتما با عنوان رادیکال آزاد شناخته می شن. اتمایی که پوسته بیرونیِ تکمیل شده دارن، پایدارتر هستن اما رادیکالای آزاد ناپایدار هستن و واسه تکمیل الکترونای در لایه بیرونی خود با مواد دیگر خیلی سریع وارد واکنش می شن.

زمانی که مولکولای اکسیژن به اتمای تک با الکترونای جفت نشده جدا سازی می شه، رادیکالای آزاد ناپایداری شکل می گیرن که به دنبال اتما یا مولکولای دیگر واسه پیوستن می گردن. اگه این روند ادامه پیدا کنه، فرایندی به نام «استرس اکسیداتیو» رخ میده. استرس اکسیداتیو می تونه باعث تخریب سلولا و باعث بروز بعضی امراض و پیری شه. مثلا چروک پوست از نشونه های ایجاد پیری به خاطر استرس اکسیداتیوه.

رادیکال آزاد چیجوری باعث تخریب سلولا می شه؟

طبق نظریه ای که در سال ۱۹۵۶ منتشر شد، رادیکال آزاد باعث پیری می شه، چون در طول زمان سلولا رو می شکنه و جدا سازی می کنه. تازمانی که بدن رو به پیری میره، توانایی جنگیدن با اثرات رادیکالای آزاد کم و کمتر می شه. درنتیجه، تعداد رادیکالای آزاد افزایش پیدا می کنه و استرس اکسیداتیو هم بیشتر می شه و تخریب سلولا هم زیادتر می شه. با وجود این روند، نابودی و پیری سریع تر از حالت عادی به راه خود ادامه می ده.

تحقیقات و نظریهای جور واجور و مختلفی درمورد رابطه رادیکال آزاد و استرس اکسیداتیو با مریضیای مختلف هست:

  • مریضیای سیستم عصبی مرکزی مثل فراموشی و بقیه شکلای مختلف نابودی عقل؛
  • مریضیای قلبی و عروقی که نتیجه انسداد شریانا هستن؛
  • بیماریای خودایمنی و التهابی مثل سرطان و آرتریت روماتوئید (رماتیسم مفصلی)؛
  • آب مروارید و مریضیای چشمی مربوط به کهولت سن؛
  • تغییرات ظاهری مربوط به پیری مثل ازدست رفتن توانایی ارتجاعی پوست، چین و چروک، سفید شدن مو، ریزش مو و ایجاد تغییر در بافت اون؛
  • شکلای مختلف دیابتا (دیابت نوع ۱، دیابت نوع ۲ و …)؛
  • مریضیای دژنراتیو ژنتیکی مثل هانتینگتون و پارکینسون.

نظریه ی ایجاد پیری به خاطر وجود رادیکال آزاد تقریبا نظریه ی جدیدیه، اما تحقیقات مختلفی از اون حمایت می کنن. مثلا، مطالعه روی موشا نشون از افزایش محسوس و معناداری بین بالا رفتن سن و افزایش رادیکالای آزاد داشته. این تغییرات با کم شدن سطح سلامت که به دلیل پیریه، رابطه مستقیم داره. محققان واسه درک بیشتر این رابطه، تمرکز خود رو جمع به میتوکُندری کردن. میتوکندری، اندامی کوچیک در سلوله که وظیفه ی تغذیه اونو برعهده داره.

تحقیقات روی موشا نشون می ده که رادیکالای آزاد تولیدشده در میتوکندری، موادی رو که سلول واسه کارکرد درست نیاز داره، تخریب می کنن. این تخریب باعث جهشی می شه که به دلیل ی اون، رادیکالای آزاد بیشتری تولید شده و مراحل تخریب سلولا شتاب بیشتری میگیره. به کمکِ این فرضیه میشه روند پیری رو توضیح داد، چون این روند کم کم رخ می ده. روند تدریجی اما شتاب گرفتن رادیکالای آزاد، شرحیه بر چرایی پیر شدن بدن در حالت عادی و نابودی اون.

چه عواملی موجب سرعت دادن تولید رادیکال آزاد می شه؟

فرضیه هایی که به توضیح رابطه بین امراض و پیری با رادیکالای آزاد می پرازن، خوب دلیل دیر پیر شدن بعضی از افراد رو توضیح میدن. برخلاف اینکه رادیکالای آزاد به طور طبیعی در بدن ایجاد می شن، سبک زندگی هم در سرعت دادن تولید اونا دخالت داره. ازجمله عواملی که باعث سرعت دادن در تولید رادیکال آزاد می شه، به قرار زیره:

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   رابطه چاقی و دیابت چیه؟ 

  • درمعرض مواد شیمیایی قرار داشتن مثلا آلودگی هوا و آفت کُشا؛
  • سیگار کشیدن (ترک سیگار)؛
  • مصرف الکل؛
  • مصرف غذاهای سرخ کردنی.

این عوامل که مربوط به نوع و سبک زندگیه، در ایجاد مریضیای قلبی/عروقی، سرطان و… نقش داره. پس، استرس اکسیداتیو می تونه دلیلی بر ایجاد این مریضیا با قرار گرفتن درمعرض موارد بالا باشه.

آنتی اکسیدانا و رادیکال آزاد چه رابطه ای دارن؟

رادیکال آزاد چه نوع اثر مخربی بر بدن داره؟  آموزشی

این روزها اجناس مختلفی به بازار عرضه می شن که همه ادعای جنگ با پیری رو به خاطر وجود آنتی اکسیدانا در ترکیبات خود دارن. آنتی اکسیدانا مولکولایی هستن که از اکسید شدن بقیه مولکولا جلوگیری می کنن. اثرات رادیکالای آزاد رو کاهش میدن یا کلا جلوی اونا رو می گیرن. آنتی اکسیدانا به رادیکالای آزاد، الکترونی میدن و از واکنش پذیری اونا می کاهند. چیزی که آنتی اکسیدانا رو منحصربه فرد می سازه اینه که اونا بدون اینکه خود به رادیکال آزاد بدل بشن، الکترون می بخشن.

هیچ آنتی اکسیدانی به تنهایی نمیتونه با اثرات هر رادیکال آزاد مقابله کنه. همونجوریکه رادیکالای آزاد اثرات متفاوتی در نواحی مختلف بدن دارن، هر آنتی اکسیدانی هم بنا به ویژگیای شیمیایی خود، رفتاری متفاوت داره. بعضی از شکلای مختلف آنتی اکسیدانا به پرواکسیدان تبدیل می شن. پرواکسیدانا، الکترونا رو از بقیه مولکولا می گیرن و باعث به هم خوردن تعادل شیمیایی می شن و درنتیجه استرس اکسیداتیو ایجاد می شه.

مکملا و مواد شامل آنتی اکسیدان واقعا مفیدند؟

مواد شیمیایی زیادی می تونن به عنوان آنتی اکسیدان عمل کنن. ویتامین C، ویتامین E، گلوتاتیون، بتاکاروتِن و استروژنای گیاهی موسوم به فیتواستروژن در دسته آنتی اکسیدانای پرتعدادی هستن که می تونن اثرات رادیکالای آزاد رو خنثی کنن.

خیلی از مواد غذایی پر از آنتی اکسیدان هستن. شکلای مختلف توتا، مرکبات و بقیه خوراکیای پر از ویتامین C. هویج هم شامل مقدار خیلی از ماده بتاکاروتنه. سویا (سویای موجود در بقولات) و بعضی از جانشینای گوشت هم مقادیر زیادی فیتواستروژن داره. دسترسی به آنتی اکسیدان در مواد غذایی مختلف، کارشناسان تغذیه رو بر اون داشته تا نسبت به تجویز و تهیه رژیمی طبق آنتی اکسیدان اقدام کنن. ویژگیای ضدپیریِ آنتی اکسیدان هم باعث شده تا شرکتای مختلف به فکر تولید کالاهایی شامل آنتی اکسیدان باشن.

تحقیقاتی که درباره آنتی اکسیدان انجام گرفته، در بعضی موارد حالت صفر و یک دارن. به این معنا که در بعضی تحقیقات، فواید زیادی واسه این ماده عنوان می شه و تو یه سریای دیگه از تحقیقات، هیچ فایده ای عنوان نمی شه. مثلا، مطالعه ای در سال ۲۰۱۰ در سعی بود تا به نقش مکملای غذایی آنتی اکسیدانی در پیشگیری از سرطان پروستات بده، اما هیچ نتیجه ای به دست نیامد و مشخص شد که این ماده در پیشگیری از سرطان پروستات نقشی نداره. درواقع، واسه افرادی که بیشتر در خطر دچار شدن به سرطان هستن، مثل سیگاریا، آنتی اکسیدان نمیتونه در کاهش سرطان نقش مهمی اجرا کنه.

یه سریای دیگه از تحقیقات نشون میدن که مصرف آنتی اکسیدان به ویژه درصورت مصرف بیش ازحد مجاز روزانه، باعث آسیب رسیدن به بدن می شه. مطالعه ای در سال ۲۰۱۳ هم نشون می ده که مقدار خیلی از ماده بتاکاروتن یا ویتامین E، به شکل محسوسی باعث افزایش خطر مرگ می شه. تحقیقایی که نشون میدن، مصرف آنتی اکسیدان توأم با امتیازات و فایده س بسیار کم هستن. مطالعه ای در سال ۲۰۰۷ میلادی مثلا نشون داد که مصرف بتاکاروتن در بلندمدت به طور نامحسوسی باعث کاهش مشکلات مربوط به کهولت سن می شه.

چه چیزایی درباره رادیکالای آزاد نمی دونیم؟

رادیکال آزاد چه نوع اثر مخربی بر بدن داره؟  آموزشی

تحقیقات نشون می ده که آنتی اکسیدانا نمی تونن آثار رادیکالای آزاد رو درمون کنن. دست کم، آنتی اکسیدانایی که از منابع غیرطبیعی تولید می شن اینجور کیفیتی ندارن. باید واسه یافتن سوالای مختلف، دقیقا بدونیم که رادیکال آزاد چیه و چیجوری شکل میگیره. ممکنه که رادیکالای آزاد، علامت ساده ای از سلولایی باشن که شروع به جنگ با مریضیا کردن یا تشکیل رادیکالای آزاد با افزایش سن پرهیز ناپذیره. بدون داده های بیشتر، نمیشه به دقت مشکل رادیکالای آزاد رو بررسی کرد. افرادی که مایل به جنگ با رادیکالای آزاد مربوط به پیری هستن، باید از منابع عادی و عادی رادیکالای آزاد مثل آلودگی و غذاهای سرخ شده دوری کنن. جدا از اینکه اینکه باید غذاهای سالم مصرف و یک رژیم غذایی متعادل واسه خود انتخاب کنن. به دنبال مصرف مکملایی با آنتی اکسیدان نباشن.



دسته‌ها: آموزشی

دیدگاهتان را بنویسید