ذهن آگاهی چیه؟

کلمه ذهن آگاهی هم معنیای بسیاری داره که مثل ی اونا میشه به آگاهی، توجه، تمرکز، حضور و هشیاری اشاره کرد. اما مخالف ذهن آگاهی «ذهن ناآگاهی» نیس، بلکه این کلمه با مفاهیمی مثل پریشون حواسی، بی توجهی و نبود مشغولیت متضاده.

ذهن آگاهی چیه و چه تأثیری بر سبک زندگی داره؟  آموزشی

ذهن آگاهی هم یه جور تمرین و هم وضعیتی ذهنیه. مثلا وقتی مراقبه ی ذهن آگاهی انجام میدید و همه حواس تون رو به نفس کشیدن تون متمرکز می کنین، نه تنها قوه ی تمرکزتان تقویت می شه، بلکه مغزتون یاد میگیره که حتی پس از پایان مراقبه هم بازم آگاه بمونه. وقتی در حالت ذهن آگاهی باشین، یعنی به هرآنچه در دور تون میگذره، محاصره ی کامل دارین. تمرینات ذهن آگاهی بسیار جور واجور ان و مراقبه فقط یکی از آنهاست. خود مراقبه هم شکلای مختلف مختلفی داره و فقط به مراقبه ی ذهن آگاهی محدود نمی شه. به طورکلی، ذهن آگاهی و مراقبه دو معنی در رابطه ان، اما یکی نیستن.

به بیان ساده، ذهن آگاهی یعنی حضور کامل در زمان حال. به گفته دکتر جون کابات – زین، مبدع روش درمانی «کاهش استرس ذهن آگاهی محور»، ذهن آگاهی یعنی «توجه آگاهانه به زمان حال، بدون هیچ قضاوتی، طوری که انگار زندگی تون بهش بستگی داره.» اما خصوصا در دنیای امروز که بی اندازه موجب سردرگمی و پریشون حواسیه، محاصره ی صددرصدی به زمان حال کار آسونی نیس. مثلا باید وقتی همکارتان ماجرایی تکراری رو واسه چندمین بار تعریف می کنه، همش گوش باشین و حتی یک لحظه هم حواس تون پرت نشه. ذهن آگاهی یعنی باید حتی هنگام انجام امور عادی روزمره مثل ظرف شستن یا رفتن تا ایستگاه اتوبوس هم تموم حواس تون رو به کار بگیرین.

ذهن آگاهی در فلسفه و آیین بودایی ریشه داره و راه روشنگری حساب می شه. روشنگری یعنی حالتی از زیستن که در اون ذهن خالی از هرگونه حرص، نفرت و توهم باشه. ذهن آگاهی یا آگاهی متمرکز از واقعیت پیرامونی (به ویژه زمان حال) پادزهر وهم و پندار بیهوده س و از این جهت یه جور قدرت حساب می شه. این قوه ی ذهنی خصوصا وقتی تبدیل به قدرت میشه که با درک واضحی از هرآنچه درحال وقوعه، همراه باشه.

اما ذهن آگاهی، طبق روان شناسی غرب چه تعریفی داره؟ دکتر اِلِن لانگِر، مدرس روان شناسی در دانشگاه هاروارد، به معنی ذهن آگاهی کمی متفاوت تر نگاه می کنه و اونو شامل ویژگیای زیر می دونه:

۱. ایجاد همیشگی دسته بندیای جدید

فرد ذهن آگاه به جای اینکه هرچیزی رو به شکل همون دسته بندیای قدیمی ببینه، سعی داره که در هر موقعیت و بافتی به دنبال تمایزات جدید بشه. اینجور فردی به جسمی مثل آجر فقط به عنوان مصالح ساخت وساز نگاه نمی کنه، بلکه آجر رو دارای کارکردهای دیگری مثل غش گیر کتاب (یکی از وسایل نگهداری کتاب در کتابخونه)، اسلحه، زیردری و… هم می بینه.

۲. استقبال از اطلاعات جدید و دیدگاه های مختلف

فرد ذهن آگاه همیشه درحال دریافت اطلاعات جدیده و از دونستیای نو در هر زمینه ای استقبال می کنه. مثلا اگه با همسرتون سر مسائل تکراری بگومگو دارین و هیچ یک حاضر به انعطاف پذیری نیستین، سخت در اشتباهید! درعوض باید ذهن تون رو نسبت به نقطه نظرات همدیگه باز کنین تا تحولی در رابطه تون انجام بشه.

۳. ارجحیت دادن راه انجام کار بر نتیجه

فرد ذهن آگاه به قدم به قدم راه توجه داره و خود رو از واسه نتیجه انجام کار به اضطراب نمیندازه. مثلا به جای اینکه فقط به دنبال نمره ۲۰ باشین، درعوض روی خوب یادگرفتن درس تمرکز کنین.

به طور خلاصه ذهن آگاهی یعنی نسبت به هر تجربه ای حواس جمع باشین. این نوع توجه و التفات رو ویلیام بِلِیک، شاعر و نقاش انگلیسی، در شعر «آیتای معصومیت» به زیبایی به زبون نثر توضیح کرده: نظاره ی جهان در دانه ای شن / و بهشت در گلی وحشی / بی آخر رو در کف دستت زندونی دار / و ابدیت رو در ساعتی.

فواید ذهن آگاهی

ذهن آگاهی چیه و چه تأثیری بر سبک زندگی داره؟  آموزشی

ذهن آگاهی موجب تقویت تمرکز، خلاقیت، سرحالی، سلامتی، آرامش و خودمون داری می شه. کمک مون می کنه قدر لحظه لحظه حالا رو بیشتر بدونیم. بعضی از فواید اثبات شده ی ذهن آگاهی عبارت ان از:

ذهن آگاهی چیه و چه تأثیری بر سبک زندگی داره؟  آموزشی
ذهن آگاهی چیه و چه تأثیری بر سبک زندگی داره؟  آموزشی

۱. تقویت حافظه و کارکرد درسی

تحقیقات نشون داده که انجام تمرینات ذهن آگاهی در علم آموزان موجب افزایش قدرت تمرکز (و طبیعتا کاهش پرسهای ذهنی)، تقویت حافظه ی کوتاه مدت و بهبود کارکرد در امتحانات سختی مثل GRE می شه.

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   دکوراسیون بهاری؛ ایده هایی که کمک می کنه حال و هوای خونه رو بهاری کنین 

۲. کمک به کاهش وزن و داشتن رژیم غذایی سالم

فردی که با ذهن آگاهی غذا می خوره، یعنی به تک تک لقمهایی که به دهن می بره، توجه داره و جدا از اینکه اینکه آهسته غذا می خوره، به همه حواسش توجه داره. درنتیجه ی یک بررسی مشاهده شد که شرکت کنندگان گروه آزمایش وقتی با ذهن آگاهی غذا خوردند، با اینکه از گروه شاهد گرسنه تر بودن، کالری کمتری دریافت کردن.

۳. تصمیم گیری بهتر

در تحقیقات مختلفی نشون داده شده که مراقبه ی ذهن آگاهی یا حتی تمایل طبیعی به حضور ذهن آگاهانه موجب کاهش در پیش گرفتن تصمیمات جبران ناپذیری می شه که وقت و انرژی آدمی رو بر سر رابطه یا هدفی که هیچ آینده ای نداره، به هدر میدن.

۴. کاهش استرس و کمک به مقابله با مریضیای طولانی

دلایل نشون دهنده اینه که ذهن آگاهی در تقویت سلامت روحی و جسمی در مبتلایان به دردهای طولانی، سرطان و مریضیای قلبی بی اثر نیس.

۵. تقویت سیستم ایمنی و ایجاد تغییرات مثبت مغزی

محققان درنتیجه ی امتحان فعالیت مغزی گروهی از داوطلبان قبل و بعد از آموزش ۸ هفته ای مراقبه ی ذهن آگاهی، به این نتیجه رسیدن که ذهن آگاهی موجب تقویت سیستم ایمنی و ایجاد تغییرات مغزی مثبت می شه.

مثل بقیه فواید ذهن آگاهی میشه به تقویت تمرکز و خلاقیت، کاهش اضطراب و افسردگی و افزایش حس مهربانی و همدردی اشاره کرد.

چیجوری تمرین ذهن آگاهی کنیم؟

ذهن آگاهی چیزی نیس که یک شبه انجام بشه و مابقی عمر همراه تون بمونه، اما خصیصه ایه که هرکسی می تونه در خودش پرورش بده. ذهن آگاهی یعنی اینکه بتونین حتی در پرمشغله ترین و پراسترس ترین اوقات هم با تموم حواس تون در لحظه حضور داشته باشین.

مثلا می تونین علائمی واسه خودتون مشخص کنین تا هروقت که ذهن تون ناخودآگاه از زمان حال منحرف شد، به کمک اون علائم یادتون بیاد که باید به لحظه جاری برگردید. فرضا وقتی غذا می خورید، با خودتون بگید که هربار چنگالم رو پایین می ذارم، باید لقمه ای رو که درحال جویدنش هستم، خوب بچشم و مزه اش رو درک کنم. یا چقدر عالیه که قبل از جواب دادن به بقیه لحظه ای درنگ کنین. این درنگ کمک تون می کنن تا در روابط تون ذهن آگاه تر باشین.

شرکت کنندگان در تحقیقی تحت آموزش شش مرحله ای مراقبه ی ذهن آگاهی قرار گرفتن و مشاهده شد که حافظه و قدرت یادگیری این افراد بر اثر تمرین ذهن آگاهی افرایش پیدا. این شش مرحله عبارت بودن از:

  1. صاف و چهارزانو بشینین و نگاه تون رو به پایین باشه؛
  2. سعی کنین بین افکاری که خودبه خود تو ذهن تون بروز می کنن و افکار دیگری که عمدی پیچیده ترن، فرق بذارین؛
  3. این افکار رو به شکل تراوشاتی ببینین که در لحظه حاضر درحال اتفاق ان تا اینطوری بتونین از مزاحمت نگرانیا و نگرانیای گذشته و آینده کم کنین؛
  4. از تنفس به عنوان وسیله ای واسه تمرکز در طول مراقبه استفاده کنین؛
  5. تا ۲۱ دم وبازدم پشت سر هم بشمارید؛
  6. به جای اینکه جلوی بروز افکارتان رو بگیرین، به ذهن تون اجازه بدین که واسه خودش استراحت کنه.

مراقبه ی ذهن آگاهی یکی از مؤثرترین روشای پرورش ذهن آگاهیه و پیشنهاد می شه که بخشی از برنامه روزمره تون رو به این تمرین اختصاص بدین.

و اما نکته پایانی

درسته که تمرین ذهن آگاهی فواید بسیاری به روح و جسم آدمی میرسونه، اما همیشه هم نباید جلوی پرسهای ذهن تون رو بگیرین. به گزارش نیویورک تایمز، حصول خلاقیت و بینش اتفاقا در مواردی به پرسهای ذهنی و خیال پردازی بستگی داره. محققان فهمیدن که افزایش ذهن آگاهی گویا با کم شدن قدرت یادگیری ضمنی در ارتباطه.

بله، ذهن آگاهی باعث کشف حقیقت درون و عبور سالم از بحرانای زندگی می شه، اما بعضی وقتا هم شاید بد نباشه که بذاریم ذهن مون همه عالم رو درنوردد، ولی به شرط اینکه به دنبال نقطه تعادل بگردید و اوقاتی رو که باید ذهن آشنایی و اوقات دیگری رو که می تونین به ذهن تون زنگ تفریح بدین، به درستی جدا کنین.



دسته‌ها: آموزشی

دیدگاهتان را بنویسید