دستور موقت یا قضاوت فوری، مثل اقدامات تأمینیه که نقش ویژه ای رو پیش از طرح دعوا یا پس از طرح اون یا در جریان طرح دعوای اصلی خواهان، اجرا می کنه. دستور موقت امکانیه که در بیشتر موارد، ذی نفع یا وکیل اون تمایل دارن اونو به کار گیرند و دادگاه قانونا زمانی می تونه دستور موقت صادر کنه که رسیدگی بهش امر فوریت داشته باشه؛ به این شکل که هروقت چندروز یا حتی چندساعت تأخیر در رسیدگی، باعث ورود ضرر به یکی از اصحاب دعوا شه، میشه اونو از موارد قضاوت فوری به حساب آورد.

فوریت، اسم مصدر فور و در کلمه به معنای فوری و بدون مهلت بودن، اومده. پس، اموری که تعیین تکلیف اونا فوریت داره، کارهاییه که باید بدون مهلت، تکلیف اونا مشخص شه. فوریتِ چیزی، موضوعیه که تشخیص اون به صلاحدید دادگاهی که به خواسته رسیدگی می کنه، واگذار شده. پس، نمیشه واسه فوریت موضوع، ملاک دقیقی گفت و در مورد هر پرونده، شرایط ممکنه از پروندهای دیگر فرق داشته باشه.

 

خواسته دستور موقت

دستور موقت می تونه جدا از اینکه دادخواست راجبه اصل دعوا، پس از اقامه دعوی یا پیش از تقدیم دادخواست، نسبت به اصل دعوا خواسته شه. هروقت دستور موقت پیش از اقامه دعوی اصلی، خواسته و صادر شه، خواهان مکلفه بیشترین حد ظرف ۲۰ روز از تاریخ ارسال دستور موقت، نسبت به اقامه ی دعوای اصلی اقدام کنه؛ وگرنه با ضمانت اجرای نبود اقدام خود روبه رو می شه و اون، رفع اثر از دستور موقت با خواسته طرف مقابله. اما این خواسته محدود به زمان نشده و خونده پس از ۲۰ روز تا زمانی که دستور موقت پابرجاست، حق داره از این امتیاز قانونی استفاده کنه؛ در طرف مقابل، اگه خواهان ظرف ۲۰ روزِ مزبور اقامه ی دعوا کنه، حتی اگه دادخواستِ تقدیمی اون ناقص باشه، خونده حق استفاده از این امتیاز رو از دست می ده.

باید توجه داشت دستور موقت در صورتی صادر می شه که ذی نفع خواسته کرده باشه؛ به این معنا که حتی اگه دادگاه، فوریت امر رو گرفتن کنه، تا زمانی که خواهان خواسته دستور موقت نکرده باشه، دادگاه حق نداره راسا قرار دستور موقت صادر کنه. پس از خواستهِ ارسال دستور موقت، دادگاه مکلفه طبق ماده ۳۱۹ قانون، از خواهان، تأمین مناسبی جهت جبران خسارات احتمالی که از دستور موقت حاصل می شه، بگیره و دادگاه، بدون دریافت تأمین، حق ارسال قرار دستور موقت رو نداره. این تکلیفِ دادگاه، نسبت به همه افراد اعمال می شه؛ حتی کسائی که از پرداخت هزینه قضاوت معاف هستن، مثل معسرین، بنیاد مستضعفان و … که از دادن تأمین جهت ارسال دستور موقت معاف نیستن؛ و حتی درجه ملائت (فقر و ثروت خواهان) در دریافت تأمین و میزان اون تأثیری نداره. میزان تأمین به شرط نظر دادگاه و هیچ یک از دو طرف، حق اعتراض به میزان اونو ندارن و تأمین مزبور می تونه وجه نقد یا هر مال دیگری مثل مال غیرمنقول باشه.

فلسفه ی دریافت تأمین اینه که اجرای دستور موقت معمولا خساراتی رو به طرف مقابل وارد می کنه؛ پس، اخذ تأمین واسه اینه که اگه خواهان در دعوای اصلی به شکست محکوم شد، با تأمینِ اخذشده، بشه خساراتی رو که به خونده ی دعوا وارد شده جبران کرد. پس ۲ حالت قابل فرضه:

  1. حالت اول، وقتیه که قرار دستور موقت اجرا نشده باشه، که در این صورت، چون قراری اجرا نشده و خساراتی به طرف مقابل وارد نشده، خونده استحقاق دریافت هیچ خسارتی رو نداره و پس، تا زمانی که دستور موقت اجرا نشده، خواهان می تونه خواسته خود رو استرداد کنه تا قرار دستور موقت لغو شده و تأمین اون آزاد شه.
  2. حالت دوم، وقتیه که قرار اجرا شده باشه، که در این صورت، خواهان نمیتونه تا زمانی که نسبت به اصل دعوا و خسارات وارده به خونده تعیین تکلیف نشده، خواسته آزادی تأمین خود رو ارائه کنه. اگه خواهان در اصل دعوا پیروز شه، تأمین اون باید آزاد شه و این ضرر سنگین به خونده مجبور می شه؛ اما اگه شکست بخورد، خواسته کنندهِ دستور موقت به جبران خسارتی که طرف مقابل در قبالِ اجرای دستور متحمل شده محکوم می شه؛ در این حالت، خونده حق داره ظرف یک ماه از تاریخ ابلاغ رأی پایانی، واسه مطالبه ضرر خود طرح دعوا کنه؛ وگرنه به دستور دادگاه، از مالِ مورد تأمین رفع ضبط میشه.

ویژگیای دستور موقت

دستور موقت یا قضاوت فوری چیه و چه ویژگی هایی داره؟  آموزشی

۱. تبعی بودن

دستور موقت اقدامی تبعیه که در کنار اصل دعوا یا اصل دعوایی که اقامه میشه، خواسته می شه. تجویز دستور موقت به دلیل جلوگیری از نتیجه های زیان باریه که به دلیل طولانی شدنِ ارسال حکم ِلازم الاجرا، ذی نفع در خطر اون قرار میگیره. پس، در صورتی می تونه خواسته و صادر شه که اصل دعوایی، مطرح شده یا قابل طرح باشه. واسه همین، قانون آیین قضاوت مدنی پذیرفته شده ۱۳۷۹، به خواهان تکلیف کرده اگه پیش از اقامه ی دعوا، خواسته دستور موقت کرده باشه، باید ظرف ۲۰ روز از تاریخ ارسال دستور موقت، نسبت به اقامه ی اصل دعوا اقدام کنه؛ وگرنه به خواستهِ خونده، دادگاه از دستور موقت، رفع اثر می کنه. پس، قضاوت فوری، رسیدگی فوری به اصل دعوا و ارسال حکم علیه خونده نیس، بلکه اقدامی استثنایی در کنار اصل دعواست.

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   دلایل گوشه گیری در کودکان و رو ه هایی واسه مقابله با اون 

خواسته ی دستور موقت باید از خواسته ی دعوای اصلی فرق داشته باشه. به خاطر این که اگه موضوع دستور موقت و خواسته ی دعوا برابر باشه، در اجرای دستور موقت، خواسته ی دعوا در اختیار خواهان قرار میگیره. مثلا، اگه شخصی خودرویی رو از شخص دیگری خریداری کرده باشه و دعوای زور به تنظیم سند رسمی اونو اقامه کرده باشه، می تونه از دادگاه، خواسته دستور موقت مبنی بر ضبط اون خودرو رو بکنه تا فروشنده از نقل و انتقال دوباره اون پرهیز کنه؛ اما مالِ ضبط شده در اختیار خواهان قرار نمی گیره و این لازمه رسیدگی به وجود دعوا و ارسال حکم قطعی و اجرای اینه؛ پس خواهان نمیتونه زور به تنظیم سند رسمی رو موضوع دستور موقت خود بذاره.

از طرف دیگه، دستور موقت دادگاه اصلا در اصل دعوا تأثیری نداره؛ به این معنا که حتی اگه دادگاه، دستور موقت صادر کنه، می تونه در اصل دعوا، خواهان رو محکوم به بی حقی کنه. پس، مثلا، هروقت خریدارِ ملکی به دلیل مبایعه نامه ی عادی، دعوای زور به انجام تشریفاتِ تنظیم سند رسمی انتقال ملک رو علیه فروشنده اقامه کنه و خواسته قرار دستور موقت، مبنی بر منع خونده از نقل و انتقال ملک کنه و دادگاه هم قرارِ مورد خواسته رو صادر کنه، دادگاه می تونه پس از رسیدگی به دعوا، اگه اصل دعوا رو وارد تشخیص نداد، حکم به بی حقی خواهان صادر کنه. پس در نمونه پیش گفته، دادگاه نمیتونه حتی اگه فوریت رو گرفتن کرد، دستور موقت مبنی بر زور خونده به تنظیم سند رسمی صادر کنه و بعد به دعوای زور به تنظیم سند رسمی هم رسیدگی کنه؛ چون موضوعی واسه رسیدگی ماهوی باقی نمی موند.

۲. موقتی بودن

دستور موقت، اقدامی موقتیه؛ پس مثل هر پدیده دیگری باید پایانی داشته باشه و این پایان می تونه زمانی باشه که در اصل دعوا، رأی پایانی صادر شه. پس، با دستور موقت نمیشه اقدامی رو واسه همیشه مقرر نمود. پس مثلا، اگه خواسته ی دعوا استرداد مال یا مطالبه وجهه، دستور موقت نمیتونه رد مال به خواهان باشه. اما می تونه بازداشت اموال بدهکار برابر طلب خواهان باشه.

۳. فوری بودن

دستور موقت زمانی صادر می شه که دادگاه، فوریت امر رو گرفتن کنه و این فوریت باید در زمان رسیدگی به خواسته دستور موقت وجود داشته باشه، به نحوی که تأخیر در اون موجب وارد شدن زیان جبران ناپذیر به خواهان شه. ، دستور موقت واسه این صادر می شه که رأیی که دادگاه بعدا در وجود دعوا صادر می کنه، نوشدارویی پس از مرگ سهراب نباشه.

۴. لازمه دریافت تأمین بودن

برابر ماده ۳۱۹ قانون آیین قضاوت مدنی پذیرفته شده ۱۳۷۹، دادگاه مکلفه واسه جبران خسارات احتمالی که از دستور موقت حاصل می شه، از خواهان تأمین مناسبی بگیره. این تأمین می تونه وجه نقد نباشه.

۵. رفع نشدن با ارسال رأی مرحله ابتدایی

 

دستور موقت با ارسال رأی مرحله اولین، حتی اگه علیه خواهان باشه، منتفی نمی شه؛ بلکه تا ارسال رأی پایانی علی القاعده پابرجاست، مگه اینکه در دادگاه تجدیدنظر با اعتراض طرف مقابل فسخ شه.

۶. ضرورت تأیید رئیس بخش ی قضایی

اجرای دستور موقت لازمه تایید رئیس بخش ی قضاییه.

منبع صالح

طبق قانون واسه ارسال دستور موقت ۳ دادگاه صلاحیت رسیدگی دارن:

  1. دادگاهی که دعوای اصلی در اون مطرحه.
  2. دادگاهی که صلاحیت رسیدگی به دعوای اصلی رو داره.
  3. دادگاهی که موضوع دستور موقت در بخش ی اون هستش.

بنابرین، اگه خواسته دستور موقت به دادگاهی غیر از دادگاهای بالا تقدیم شه، دادگاه مزبور چاره ای جز ارسال قرارِ رد خواسته دستور موقت نداره.

پایان دستور موقت

  1. اگه خواهان پیش از اقامه ی دعوای اصلی، خواسته دستور موقت کنه، مکلفه ظرف ۲۰ روز از تاریخ ارسال دستور موقت، نسبت به اقامه ی اصل دعوا اقدام کنه، وگرنه با خواستهِ خونده، دادگاه از قرار مزبور رفعِ اثر می کنه.
  2. هروقت دلیل یا دلیلی که موجب دستور موقت شده مرتفع شه، دادگاهِ صادر کننده ی دستور موقت اونو لغو نشون میده و اگه اصل دعوا در دادگاه مطرح باشه، دادگاهِ رسیدگی کننده، دستور موقت رو لغو می کنه. پس اگه دستور موقت واسه جلوگیری از چیزی صادر شده باشه و اون امر رخ بده، دستور موقت باید رفع شه. مثل اونکه مالک زمینی در نزدیکی ساختمانی به شکل غیراصولی اقدام به عملیات حفاری کنه و بنا به خواسته مالک ساختمان، دادگاه قرار دستور موقت مبنی بر توقف عملیات حفاری صادر کنه، اگه در این بین ساختمان ویرون شه، باقی موندن دستور موقت بی اثر بوده و به خواسته مالکِ زمین ملغی می شه و عملیات حفاری می تونه ادامه یابد.
  3. در صورتی که طرف مقابل، خواسته دستور موقت تأمینی بده که متناسب با موضوع دستور موقت باشه، دادگاه در صورت مصلحت از دستور موقت رفع اثر می کنه.
  4. اگه پس از ارسال دستور موقت، حکم بر بی حقی خواهان صادر شه یا حتی قرار رد دعوا یا نبود استماع دعوا صادر شه، قرار دستور موقت لغو می شه.

تهیه شده در: chetor.com


۱

دسته‌ها: آموزشی

دیدگاهتان را بنویسید