استرس ناباروری

 

استرس در متون مختلف بصورت متفاوتی ترجمه شده است، اما در هر صورت استرس از مفاهیم زمینه‌ای همچون فشار، تقلا، عامل استرس و خواست متمایز نیست(جنس و برایت،2001؛ به نقل از مروو، 2010). مفاهیم امروزه استرس، استرس را پاسخی به درخواستی است که نتیجه آن تغییرات فیزیولوژیکی، بیوشیمیایی، روانشناختی و رفتاری است(اگدن،2000؛ به نقل از مروو، 2010). با توجه به مفاهیم امروزی استرس، استرس ناباروری را می‌توان پاسخ‌های(فیزیولوژیکی، بیوشیمیایی، روانشناختی و رفتاری است) فرد به درخواست(نیاز به داشتن فرزند) دانست.

به گفته لین: استرس ناباروری مجموعه‌ای از نشانه‌ها است که به‌دنبال ابتلاء به ناباروری در افراد بروز می‌کند و مشابه بسیاری از علائم اختلالات ناشی از استرس پس از حادثه می‌باشد و به‌ویژه در افکار و احساسات مربوط به ناباروری و تلاش برای رهایی از این افکار و احساسات صدق می‌کند. مشکلات خواب، کار، روابط، حساسیت دردناک نسبت به هرگونه محرک محیطی مربوط به تولید مثل نیز در افرادی که از ناباروری رنج می‌برند مشاهده می‌شود(لین، 2002).

در حالی‌که پیشرفت‌ها در پزشکی منجر به ایجاد تکنیک‌های بارداری شده است، ناباروری هنوز منشاء معنادار استرس مزمن، ناسازگاری و بدکارکردی جنسی است(موسانی و سیلورمن، 2009). تحقیقات بیان میدارند هر عملکرد روانی-اجتماعی زوج‌ها؛ از عقیده در مورد اهمیت والد بودن تا توافق زوج برای درمان و پذیرش نتیجه پزشکی؛ به‌وسیله تجربه ناباروری تحت تأثیر قرار می‌گیرد(جردن و رونسون،1999).

مطالعات توصیفی(کرمی نوری، 1379)، ناباروری را به‌عنوان یک تجربه وحشتناک (خصوصا برای زنان) معرفی می‌نماید. به‌عنوان مثال، در مطالعه ماهلسدت و دیگران که بر روی 63 زن نابارور و 37 مرد نابارور انجام شد چنین گزارش دادند که 96 درصد احساس ناکامی، 81 درصد احساس ناامیدی، 82 درصد احساس پریشانی و 65 درصد احساس خشم داشته­اند و از عزت نفس پایین­تری برخوردارند(ماهلسدت و دیگران، 1987؛ به نقل از کرمی نوری، 1379).

هر چند در مرحله اول، ناباروری یک وضعیت بالینی است، ولی تشخیص آن می‌تواند تأثیرات زیادی بر عملکردهای هیجانی زوجین درگیر با این مشکل برجای بگذارد. هنگامی که زوجی نابارور تشخیص داده می­شوند عمدتا استرسورهای متنوعی را تجربه می­کنند که شامل اختلال در زندگی فردی زوج و روابط با دیگران، تغییرات در کیفیت هیجانی مثل اضطراب، افسردگی(ثرن، 2009)، روابط جنسی و تغییر در روابط زوج با همکاران، خانواده و دوستان، کاهش ارتباط با یکدیگر و اطرافیان، اشکال در فعالیت جنسی و وسواس در مورد باردار شدن، تصمیم‌گیری در زندگی، اختلال عاطفی و هیجانی(مظاهری و همکاران، 2001)، می‌شود. هم‌چنین محققین بروز رفتارهای تکانشی و خشم‌های پراکنده، افسردگی و احساس درماندگی و احساس بی‌ارزشی و بی‌کفایتی، انکار، عصبانیت، گناه، انزوا، اضطراب و تشویش به‌ویژه با درمان‌های طولانی مدت و بعضا ناموفق، باورهای منفی نسبت به خود، نگرانی در مورد جذابیت جنسی، احساس طردشدگی، شکایت‌های جسمی و اشکال و استرس در روابط زناشویی و تمایلات جنسی و تکلیفی قلمداد کردن آن به‌دلیل بی­حاصل بودن، سوگ، نارضایتی زناشویی، احساس داغ و ننگ اجتماعی و احساس نقص و بی‌لیاقتی خصوصا برای زنان را در مورد این افراد گزارش نموده‌اند(نجمی و همکاران، 1380، میلت، 2002، جردن و رونسون، 1999 و کرمی نوری، 1379).

شاپیرو طی 15 سال که در مورد ناباروری مطالعه کرد، طیف کاملی از فشارهایی را که زوج­های نابارور با آن روبرو می­شوند را مطرح کرد، مثل؛ خانواده و دوستان چه بی‌احساس و چه با عاطفه می­توانند بر نگرانی‌های یک زوج نابارور بیفزایند، میهمانی­های روزهای تعطیل برای زوج­های نابارور ناراحت کننده است، دیدن بستگان باردار و بچه‌های کوچک، آنها را آشفته می­کند خصوصا روزهای مادر و پدر برای زوج­های نابارور دردناک است و رابطه جنسی زوجین که عواقب احساسی مثبتی به دنبال ندارد، استرس‌زاست(شاپیرو،1987؛ به نقل علیزاده، 1384). از طرف دیگر، به دلیل این‌که در ناباروری هم زن و هم مرد خسته یا آسیب دیده و تحت فشار زیاد هستند ممکن است کمتر بتوانند به نیازهای همدیگر توجه کنند، از این‌رو از یک فقدان نزدیکی و صمیمیت رنج می‌برند و ممکن است روابط بین آنها کمرنگ شود(بور و کلین، 1994؛ نیوتن ، 1991؛ به نقل پترسون، 2003).

افراد ناباروری که اعتقاد دارند هیچ ارتباطی بین رفتار آنان و تقویت کننده‌ها وجود ندارد و کنترل پیامدهای زندگی آنان توسط افراد قدرتمند صورت میگیرد، استرس زیادی را متحمل می‌شوند و این استرس می‌تواند بر روابط فردی زوجین تأثیر بگذارد و باعث مختل شدن روابط زناشویی، ارتباط جنسی و ایجاد شرایط بحرانی گردد. استرس معمولا سبب دوری زوجین از دوستان و منابع حمایتی، زود رنجی، تنش و کاهش انرژی می‌گردد(علیزاده و همکاران، 1384). همچنین متغیرهای مختلف روانشناختی کیفیت زندگی فرد را تحت تأثیر قرار می‌دهد(آبی و اندروز، 1994).

مسئله ناباروری به­ویژه در فرهنگ ما که تعداد زیادی از خانواده­ها از نوع گسترده هستند و با توجه به نقش والدین و اطرافیان در زندگی زوجین، بعد عمیق­تری به خود می­گیرد و با تأخیر در حاملگی، کنجکاوی­ها و فشارهای اطرافیان موجب نگرانی می­شود(ملایی نژاد و همکاران، 1379). این نوع نگرش­ها، تنها مربوط به جامعه ایرانی نیست و در جوامع دیگر نیز دیده می­شود، به­طوری­که واکنش‌های مشابهی نسبت به ناباروری در جوامع مختلف وجود دارد.

در تحقیق نیلفروشان، احمدی، عابدی و احمدی(1384)، نشان داده شد که بیشتر زوج­های نابارور در درجه اول، به فرزند و نقش والدینی اهمیت می­دهند به­طوری که والد شدن را مهم­ترین نقش زن و مرد می­دانند و معتقدند که فرزندان نقش عمده­ای در حفظ بنیان خانواده و ایجاد گرمی و نشاط ایفا می­کنند. بیشتر این زوج­ها نسبت به پذیرش اجتماعی و نگرش اطرافین حساس هستند و معتقدند با حذف ناباروری، روابط اطرافیان بهبود می­یابد و احساس کنترل بیشتری بر زندگی خود خواهند داشت. اکثر آنها نسبت به پذیرش اجتماعی، نگرش منفی داشته و افسردگی و اضطراب در این زوج­ها بیشتر ناشی از نگرش آنان نسبت به کنترل و پذیرش اجتماعی است.

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   اختلال روانی و طبقه بندی آن از منظر روانشناسی

تحقیق غباری بناب و سهرابی(1380)، در مورد بررسی میزان فشارهای روانی ناشی از ناباروری در زنان نابارور نشان داد که نیاز ذاتی به داشتن بچه مهم­ترین فشار روانی است که زنان نابارور تحمل می‌کنند و بعد از آن به ترتیب ناامیدی و افسردگی و مشکلات ناشی از آن، اختلاف با همسر و ترس از دست دادن همسر، سرزنش شدن از جانب دیگران و احساس ناراحتی از بچه­دار شدن دیگران بیشترین میزان استرس را ایجاد می­کردند.

روابط زناشویی زوج در اثر نازایی می­تواند در جهت بدی سوق پیدا کند(محمدی و خلج آبادی فراهانی، 1380). علاوه­بر مشکلات زناشویی، زن نابارور ممکن است از تماس با مادر و خواهر خود پرهیز نماید، چرا که آن­ها دائما از وی در این زمینه سؤال می­کنند. هم­چنین از دوستان حامله خود دوری می­جویند زیرا آنان یادآور این نکته هستند که همکاران به آسانی باردار می­شوند(خیاتا و همکاران، 2003).

در تحقیقی که توسط احسان­پور و همکاران(2009)، درشهر اصفهان برروی 75 زوج نابارور انجام شد نشان داد که 7/87 درصد از زوج­ها استرس شدیدی را تجربه می­کنند. برنامه­های درمانی غیر منعطف ناباروری(نیاز به رابطه جنسی صرفا برای باروری نه به­خاطر احساس لذت از رابطه جنسی)، هم­چنین درمان­های طولانی و وقت­گیر، هزینه­های فوق‌العاده زیاد درمانی و درمان­های رنج‌آور، به­ویژه هنگامی که منجر به شکست درمان می­شود، همگی ایجاد کننده استرس شدید در زوجین می­باشند(فراهانی،1380)، پس علاوه بر بعد روانی، ناباروری سایر جنبه‌های زندگی فرد شامل ابعاد اجتماعی و اقتصادی را تحت تأثیر قرار می­دهد(ابی،‌هالمنت و آنتونیو1998،به نقل علیزاده و همکاران،1384).

استرس ناشی از ناباروری از نظر مدت با انواع دیگر متفاوت است. زوج‌های نابارور استرس مزمن را هر ماه بدون اینکه لقاحی صورت گرفته باشد تجربه می‌کنند(اسرشتاپوترا،اسرشتاپوترا و ولتیوانیچ، 2008). زوج­های زیادی تلاشهای مکرر را برای درمان تحمل می‌کنند، به‌دلیل آن‌که درمان ناباروری و دوره‌های عادت ماهیانه به­هم مرتبط­اند، زوج­ها هر ماه احساس امید می‌کنند که این ماه درمان موفقیت آمیز بوده است. اغلب زمانی که زوج‌ها می‌فهمند بعد از گذراندن زمان زیاد، انرژی، امید و پول، حاملگی صورت نگرفته، این امید به ناامیدی تبدیل می‌شود، پس ناباروری محیطی نامطلوب فراهم می‌کند که منجر می‌شود زوج­ها برای به­دست آوردن کنترل زندگی بیولوژیکی و هیجانی‌شان درگیر تلاشهای مکرر شوند(جردن و رونسون، 1999).

پترسون در تحقیق طولی خود که بر روی1026 زن و مرد نابارور انجام شد، نشان داد که استرس با اجتناب، پذیرش مسئولیت، افسردگی ارتباط دارد. وی همچنین نشان داد زنان استرس و افسردگی بیشتری را نسبت به مردان گزارش می‌دهند. بویوین و تاکفمن(1995)، سطوح استرس روزانه در میان 40 زن که تحت درمان IVF بودند، اندازهگیری کردند و مشخص شد کسانی که حامله نشدند نسبت به کسانی که حامله شدند سطوح استرس بیشتری را تجربه کردند.

فرد نابارور به علت تلاش‌های ناموفق مکرر جهت بچه‌دار شدن، ابتدا دچار چالش‌هایی با اعتماد به نفس خود شده و سپس احتمالا اعتماد به نفس او تحلیل می‌رود. این حالت در افرادی که در سایر زمینه­های زندگی بسیار موفق بوده و در نتیجه مهارت­های لازم جهت کنارآمدن با شکستها و ناکامی­ها را ندارند به مراتب وخیم‌تر است(خیاتا و دیگران، 2003).

در پژوهش تقوی و فتحی‌آشتیانی(1388)، نشان دادند که زنان نابارور از نظر افسردگی، شکایات جسمی، وسواس و اجبار، اضطراب، روان‌پریشی و افکار پارانوییدی تفاوت معناداری با گروه زنان بارور داشتند. در جدول زیر ابعاد روانشناختی زنان و مردان نابارور در مقایسه با گروه همتای بارور خود را نشان می‌دهد.

جدول1-3

نمرات ابعاد روانشناختی در گروه بارور و نابارور

  نابارور بارور
  زن مرد زن مرد
  میانگین Sd میانگین Sd میانگین Sd میانگین Sd
شکایات جسمانی 83/17 65/8 28/10 2/7 77/9 284/8 65/6 75/5
وسواس اجبار 2/17 196/8 45/12 15/6 35/11 3/6 8/10 54/5
حساسیت در روابط متقابل 88/13 059/7 58/9 051/5 2/7 26/5 9/7 43/5
افسردگی 82/21 77/11 27/13 098/9 07/12 9 6/10 68/7
اضطراب 77/14 984/7 63/8 07/5 45/6 11/5 63/5 89/4
پرخاشگری 52/9 258/5 53/6 471/4 5 98/3 8/4 93/3
ترس مرضی 47/8 242/6 97/3 33/4 77/2 57/2 08/3 42/3
افکار پارانوییدی 8/9 595/4 75/7 56/3 03/7 77/3 22/7 76/3
روان‌پریشی 07/13 037/7 75/8 471/4 37/6 88/2 6/7 09/5
GSI 513/1 686/0 99/0 46/0 81/0 44/0 78/0 44/0
PST 5/62 997/17 7/49 31/16 87/422 83/14 90/41 58/17
PSDI 0175/0 007/0 014/0 0049/0 013/0 005/0 013/0 006/0

 

Pressure

Strain

Stressor

Demand

Jenes and Bright

Merewe

Mussani

Silverman

Jordan

Revenson

Mahlstedt

Mazaheri

Shapiro

Burr & Klein

Abbey, Hallmant & Antonia

Sreshthaputra

Vutyavanich

Gordan

Revenson

Boivin

Takefman

In Vitro Fertilization

Khyata