تقسیم بندی انواع مواد

ارایه و بحث اثرات خاص هر یک از داروها بر مصرف کننده شامل اثرات جسمانی و روان­شناختی حاد که با توجه به نوع ماده و نوع اثر گذاری روی سیستم عصبی مرکزی تقسیم بندی شده است(APA، 1384). بر همین اساس در این بخش انواع مواد از منابع متعدد استخراج شده است که توضیحاتی راجع به برخی از مواد مهم داده شده است.

2-3-9-1- تحریک کننده های سیستم عصبی مرکزی CNS ) )

داروهای اصلی سوء مصرف که به عنوان تحریک کننده های سیستم عصبی مرکزی طبقه بندی می­شوند عبارتند از: کوکایین، آمفتامین­ها، کافیین(بلوم، 1387).

الف –  کوکایین

کوکایین، آلکالویید اصلی برگ کوکا است که از برگ­های بوته ای به نام اریتروکسیلون بدست می آید، که مرکز اصلی رویش آن آمریکای جنوبی است. کوکایین به عنوان ماده موثر در سالهای 1859تا 1860 م از برگ کوکا مجزا و استحصال شد. کوکایین پودر سفید نرم شفاف کریستالی با طعمی تلخ است که اغلب با پودر تالک، یا ملین ها یا شکر مخلوط می شود. معمولاً به صورت استنشاق، تزریقی، خوراکی یا دود کردن مصرف می شود. دود معمولی آن برای انفیه و استنشاق 30 تا 100 میلی گرمو 10 تا 25 میلی گرم آن برای تزریق استفاده می گردد. کوکایین بی حس کننده موضعی است و به ندرت برای برخی از اعمال جراحی استفاده می­شود. اثرات کوتاه مدت آن مشابه آمفتامین است ولی با مدت زمان کوتاهتر، احساس افزایش انرژی، چابکی و سرخوشی زیاد می کند، از جمله اثرات آن پس از مصرف عبارت است از: افزایش ضربان قلب، نبض، تنفس، درجت حرارت بدن، فشار خون، گشادگی مردمک چشم، پریدگی رنگ، کاهش اشتها، تعریق شدید، تحریک و هیجان، بی قراری و لرزش به خصوص در دستها، توهمات شدید حسی، عدم هماهنگی حرکات، اغتشاش دماغی، گیجی، درد پا، فشار قفسه سینه، تهوع، تیرگی بینایی، تب ، اسپاسم عضله، تشنج و مرگ(اختر محققی، 1385).

 

ب –   آمفتامین

در سال 1887 ساخته شد و تا سال 1930 دانشمندان چیزی از اثرات محرک آن نمی دانستند برای درمان اثرات الکل، افسردگی، استفراغ در حاملگی و چاقی در آن سالها تجویز می­شد تا اینکه در سال 1930 گزارش هایی در مورد ایجاد وابستگی به آن منتشر و داروهایی از آمفتامین ساخته شد(اسلام دوست، 1389).

در حال حاضر آمفتامین های قابل وصول عمده در ایالات متحده عبارتند از: دکستروآمفتامین، مت آمفتامین و متیل فندیت این دارو ها با اسامی کوچه بازاری «کرک» و «کریستال» و «کریستال مت» و «Speed»(در ایالات متحده) شناخته می­شوند(سادوک و سادوک ،2003 ؛ به نقل از پ . ن). آمفتامین ها در آزمایشگاه ساخته می شوند و از نظر پزشکی برای کنترل وزن، حمله خواب، افزایش عملکرد و اختلال بیش فعالی همراه با نقص توجه(ADHD) بکار برده می­شود(گلد، 1986؛ به نقل از پ . ن).آمفتامین ها به صورت خوراکی(به شکل قرص)، کشیدن از طریق بینی، یا تزریق درون وریدی مصرف می شود.

 

2-3-9-2- کند کننده های سیستم عصبی مرکزی

کند کننده های سیستم عصبی مرکزی که  مورد بحث قرار خواهند گرفت عبارتند از: الکل، باربیتوراتها و بنزودیازپین ها.

 

الف –  الکل

رایج ترین و گسترده ترین ماده سوء مصرف شده در ایالات متحده است(شوکیت، 1995) اگرچه می­توان الکل را استنشاق کرد، با این حال، غالباً به صورت نوشابه مصرف می شود. ماده ترکیبی اصلی تمام نوشابه­های الکلی اتیل الکل(همچنین موسم به اتانول) است. درصد الکل از فرآورده ای به فرآورده دیگر فرق می کند. برای مثال، آبجو تقریباً 4 در صد، شراب 12درصد و مشروبات تقطیر شده 40 تا 50 درصد الکل دارند(شوکیت، 1995). وقتی درجه غلطت الکل در خون 03 /0 تا 05 /0 درصد (30 تا 50 میلی گرم در 100 میلی لیتر خون) می رسد، در شخص احساس شنگولی، آرامش و رهایی از قید و بند به وجود می­آید. در غلظت10 /0 درصد الکل در خون، اختلال چشمگیری در کارکردهای حسی و حرکتی پیدا می شود. در غلظت 20 درصد، شخص به کلی توان خود را از دست می دهد و با رسیدن غلظت الکل به سطحی بالاتر از 40 درصد خطر مرگ در پیش است(اتکینسون و همکاران، 1382).

الکل تقریباً همه اعضای بدن را به صورت مستقیم و غیر مستقیم تحت تاثیر قرار می دهد و به عنوان یک بیهوش کننده عمومی عمل می کند و در کنش های ظریف تفکر، تعقل و قضاوت مداخله می کند( بک،1380).

از جمله اثرات الکل افزایش خواب و گشاد شدن عروق است و به عنوان منبع انرژی زا استفاده می شود. در دردهای بسیار شدید مانند دردهای سرطانی یا خفیف اسپاسم های شدید عضلانی موثر است. هم چنین به صورت بخار در ماسک های اکسیژن برای افرادی که دچار برخی ناراحتی های آسم، ریوی و اختلالات تنفسی هستند، استفاده می شود. همراه با مرفین در اعمال جراحی قلب باز و نیز در ضد عفونی و پانسمان جراحات مختلف پوست به کار می رود. اثر اصلی و عمده کوتاه مدت الکل بر سیستم اعصاب مرکزی است و به عنوان خواب آور یا بی حس کننده عمل می کند. علاوه بر آن، اثراتی در هوشیاری فرد و اعمال و وظایف دستگاه مغز و اعصاب دارد. به طور کلی اثر الکل بستگی به میزان نوشیدن، اندازه، وزن بدن وضعیت سلامت جسمی و روحی فرد مصرف کننده، تجربیات فرد از جمله درجه تحمل و وابستگی، خلق خوی و درجه خلوص نوشیدنی محتوی الکل دارد(اختر محققی، 1385).

مصرف نوشابه های الکلی در ابتدا موجب نوعی آرامش و رها شدن از قیودات و سرخوشی زیاد می گردد، ولی پس از مدتی اثرات واقعی آن از جمله ناهماهنگی در حرکات عضلات(آتاکسی)، اختلال در قضاوت، آسیب اعمال حرکتی و مهارتی، کندی واکنش و فعالیت دماغی و فکری تشدید حالت تهاجمی و پرخاشگری، تلو تلو خوردن، درهم و برهم حرف زدن، سوزش قلب، پرحرفی، دوتا دیدن اشیا و افراد، گیج، گرکرفتگی، کرختی و بی حسی اعضای بدن و افزایش ادرار می باشد(اختر محققی، 1385).

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   راهنمای تشخیص و خرید باطری اصلی موبایل

 

ب –  باربیتوراتها

باربیتوراتها ترکیباتی مصنوعی هستند که به شکل قرص تهیه می­شوند(بلوم، 1984). این طبقه از کند کننده های سیستم عصبی مرکزی را می توان حل و تزریق کرد. با این حال رایج ترین شیوه، مصرف خوراکی است. یک باربیتوران، مشتقی است از اسید باربیتوریک. باربیتوراتها در پزشکی برای بیقراری، تنش و خواب آوری کاربرد دارند. این داروها همچنین برای درمان صرع به کار می روند. به نظر می رسد اثراتشان را از طریق تغییر عمل انتقال دهنده عصبی گابا اعمال می کنند(بک، 1380).

 

ج –  بنزودیازپین ها

بنزودیازپین­ها کند کننده سیستم عصبی مرکزی هستند و شامل داروهایی همچون کلرودیازپوکساید(لیبریوم)،دیازپام(والیوم)، کلورازپات(ترانکسن)، کلونازپام(زناکس)، آلپرازولام(زاناکس) و لورازپام(آتیوان) هستند. این داروها ویژه گی­های شبیه یه باربیتوراتها دارند؛ با این حال، از لحاظ خطر مسمومیت با مقدار مصرف بالا ایمنی بیشتری دارند. بنزودیازپین ها در پزشکی برای درمان بیماری­های اضطرابی بکار می روند(لوینسون، 2005).

 

2-3-9-3- شبه افیونها

تریاک و مشتقات آن که مجموعاً به نام مواد افیونی خوانده می شوند داروهایی هستند که از راه کند کردن فعالیت دستگاه عصبی مرکزی باعث می شوند احساس های بدنی و توان پاسخ دادن به محرک ها کاهش یابند. مواد افیونی به خاطر خاصیت دردزدایی، از لحاظ طبی مفیدند ، اما به علت اثری که در تغییر خلق و خو و کاهش اضطراب دارند، مصارف غیرقانونی فراوانی پیدا کرده اند(اتکینسون و همکاران، 1382).

شبه افیونها از طریق چسبیدن به گیرنده های خاص در مغز که با افیون های درون­زا تعامل می­کنند تاثیراتشان را اعمال می سازند(سادوک و سادوک، 1382). از مهم­ترین شبه افیونها می توان به هرویین، کدیین و متادون اشاره کرد.

 

الف –  هرویین

هرویین به صورت پودر سفید رنگ یا قهوه ای است. هرویین معمولاً از طریق کشیدن با بینی، دود کردن یا تزریق وارد بدن می شود(گلد، 1381).

هرویین از کلمه هیروس یا هیرو به معنی مرد قهرمان گرفته شده است. البته این کلمه به معنی زن قهرمان، زن برجسته، زنی که خدمات بزرگی به عالم بشریت کرده و زن ایده­آل نیز اطلاق می شود. هرویین یکی از ترکیبات مرفین می باشد که به عمل استیلاسیون بدست می آید. این ماده به رنگ سفید مایل به کرم دارای طعمی تلخی و بی بو است که پس از مدتی نگهداری بوی ترشی و سرکه می دهد(اعلایی، رودباری، بدون تاریخ).

 

ب –  کدیین

کدیین یکی از مشتقات معروف تریاک است که 2/0 الی 8/0 درصد آن را تشکیل می دهد و به عنوان مسکن در اشکال مختلف قرص، کپسول و شربت در پزشکی کاربرد دارد. اثر کدیین در حدود اثر مرفین است و در صورتی که زیاد مصرف شود علایمی مانند اثرات مرفین خواهد داشت. نحوه مصرف آن به صورت تزریقی و خوراکی می باشد( اعلایی، رودباری، بدون تاریخ).

 

ج –  متادون

متادون به صورت خوراکی مصرف می­شود و ویژه گی­هایی شبیه به مرفین دارد. مدت اثر متادون طولانی تر از هرویین است و مانند هرویین نشئگی ایجاد نمی کند. متادون برای تسکین درد، تسکین علایم ترک سوء مصرف افیون و به عنوان ماده نگهدارنده برای سوء مصرف کنندگان افیون به کار می رود(وزیریان و همکاران، 1381).

یک ماده مخدر مصنوعی است که در جنگ جهانی دوم به علت کمبود مرفین برای تسکین مجروحین به وسیله آلمانی ها ساخته شد. در حقیقت متادون یک داروی برطرف کننده درد است که برای تسکین سرفه هم از آن استفاده می کنند . گرچه متادون خود یک ماده اعتیاد آور قوی است ولی به عنوان یک داروی پزشکی برای ترک و معالجه معتادان به تریاک، هرویین و مرفین از آن استفاده می­کنند. اثرات دارویی آن تا حدی شبیه به مرفین بوده، با این تفاوت که پس از مصرف، مدت بیشتری طول می کشد تا اثرات آن ظاهر شود و به مدت طولانی تر در بدن باقی می ماند(اعلایی، رودباری، بدون تاریخ).

 

2-3-9-4- توهم زاها

داروهایی که اثرآن­ها دگرگون ساختن تجربه های ادراکی است. داروهای توهم زا یا روان پریشی زا نامیده می شوند. داروهای توهم زا عموماً موجب تغییراتی در ادراک دنیای درونی و بیرونی می شوند؛ محرک های معمولی محیط همچون رویدادهای تازه بنظر می آیند. این مواد در فکر، ادراک و خلق تغییرات ایجاد می کنند. داروهایی همچون مسکالین، پسیلوسیبین، اسید اتیلامید لیسرژیک(LSD) و فن سیکلیدین(PCP) توهم زا هستند(اتکینسون و همکاران، 1382).

 

2-3-9-5- شبه حشیش ها

شبه حشیش ها از گیاه شاهدانه هندی، یک گیاه بلند که می­توان در ناحیه ای با تابستان های گرم آن را کاشت، بدست می­آید. داروهایی چون ماری جوانا، حشیش و روغن حشیش از گیاه شاهدانه بدست می آیند. ماده ترکیبی فعال در این مواد تتراهیدراکانابیس(THC)است. ماری جوانا تقریباً 1 تا 10% THC، حشیش تقریباً 15% و روغن حشیش تقریباً 60% THC دارد(مک گیج و لارسون ،1998). ماری جوانا و فرآورده های حشیش معمولاً دود می شوند و بخوبی از شش ها جذب می گردند(گلد، 1991).

Central Nervous System

Blum,K

Cocaine

Ergthroxglom Coca

Dexedrine

Ritalin

narcolepsy

attention- deficit/hyperactivity disorder

Schuckit, M.A.

chlordiazpoxide(Librium)

cloroepalel(tranxene)

clonazpam

alprazolam

lorazpam ( ativan)

Lowinson, J.H.

heroin

codeine

methadone

psychedelics

lysergic acid diethyl

phencyclidine

tetrahydracannabis

Mc caig,J. & Lawson , G.W